Gravürlerde Yaşayan Osmanlı / Necla Aslan Sevin
‘Bir çift kulaktan iyidir, bir göz’
‘Gavürlerde Yaşayan Osmanlı’ kitabının ilk sayfalarında (20-21 sayfa) iki sayfayı kaplayan bir
Gravür. Altında ‘Muğla Bodrum Milas yolu üzerinde gezginlerin dinlenmesi’ yazıyor. Resimdeki gezginler Osmanlı coğrafyasını gezmek için gelen seyyahlardır. Bu gravürü yapan aynı grup içinde yer alan ressam Jean Baptiste Hilair’e dir. Üzerinde kalem oynattığımız ‘Gravürlerde Yaşayan Osmanlı’ uzun zaman önce gene Önder Gazetesi’nde yazdığım, yazımı aklıma getirdi.
Yazıyı buldum getirdim. 2 Ekim 2019’da İçinde Milas Geçen kitaplar (11) serisi olarak çıkmış. Yazısının başlığı, bir alıntı olduğu için tırnak içinde alınmış. ‘BANA ANLATMA BANA GÖSTER’ diyerek, 5 gravürden 2 tanesi ‘baltalı kapı’ (Antik Kapı), 1 tane ‘Gümüşkesen’ ( Anıt Mezar ) geriye kalanın biri Selimiye’deki ‘Ayaklı’ (Euromos ) biri de Labaranda’ya ait. O gün ele aldığımız ‘Gravurlerde Karia’ isimli Nezih Başgelen tarafından hazırlanan, 48 sayfa olan kitapta 30 adet gravür var ama gravürleri yapanların ismi yok. Yeni şu anda işlediğimiz kitap sayesinde o günkü gravürlerin çoğunluğu Jean Baptiste Hilair’e ve J. Cassas’a (1753- 1822) ait olduğunu öğreniyoruz.
‘Gravürlerde Yaşayan Osmanlı’ kitabı büyük boyutlarda lake kağıda basılmış 20’den fazla ressamın yaptığı 330’dan fazla gravürün yanı sıra gravürler ve ressamların hayatları üzerine yazıları içeriyor. Memleketine dönen seyyahlar, sanatçı ressamlar, pek ala siparişler alıp, bilgi ve gördüklerini değerlendiriyorlar.
Gravür fotoğrafın olmadığı dönemde, çoğaltılabilir özelliğinden dolayı tercih edilen bir teknik olmuştur. Ülkelerine dönen seyyah, gezgin kişilerden çalışmalarını, bilgilerini kitaba dönüştürenler olmuştur. İlber Ortaylı ‘Osmanlıyı Yeniden Keşfetmek’ kitabında gezginlerden bir kısmının yazdığı kitap 19. Yüzyılda bu sayının 5000 olduğunu söylüyor. Evet sadece 19. Yüzyıl için 5000. İlber Ortaylı ‘tarihimizi’ bu seyahatnamelerden öğrendiğimizi yazar.
Bize bu zengin malzemelerle gravürleri yapılmış coğrafyadan resimlere sahip olmuşuz.
Orhan Pamuk ‘İstanbul-Hatıralar ve Şehir’ kitabımızda yer alan ressamlarla çakışan ressamlar epeycenedir. Orhan Pamuk bu gravürler İçin söyle diyor; ‘az çok fotoğraflar ve kartpostal zevki edinmiş milyonlar için gazetelere, dergilere, okul kitaplarına (…) geçmiş manzaraları gerektiğinde batılı seyyahların ressamların siyah-beyazlaştırılan gravürleri kullanılır(…)’ ‘Bu günkü göz zevkimize kolayca seslenebilecek’ (İstanbul için mevcut dökümanlar bu gravürler olmuştur)
Gravürleri ‘okumaya’ giriştiğimizde adetler, sokak satıcıları, satılan mallar, giysiler (Ayrım edilen gayrı-müslüm giysileri) ve buradan bir dini kimliği tespit edilebilen figürler, sokak dokuları, mimari yapılar, yük taşımacılığı, günlük yaşam, gündelik hayat Osmanlı’nın saray içi resimleri ile Osmanlı’yı daha yakından tanıma söz konusudur.
Gravür iyi yapılmışsa böyle gravürler sözün yetersiz kaldığı yerde, resimler eksiksizdir. İyi ‘okunduğunda’ yazmanın başaramadığım o dile getirir. Önemli tarihe vesikadırlar.
İstanbul’da bir mimarın restore edeceği bir binanın gravürü restorasyonda sahici bir yeniden kurulumun aracı olmuştur.
Bu gravürlerden, ressamlar yazarlar, matbaacılar, tarihçiler, mimarlar, sosyologlar, şehir plancıları, v.s. faydalanan geniş bir grup çıkar.
Herkese kolay gele.
Meraklısına kaynakça
1-Gravürler’de Yaşayan Osmanlı/ Necla Aslan Sevin
2-Gravürlerde Karia / Nezih Başgelen
3-Osmanlıyı Yeniden Keşfetmek / İlber Ortamlı
4-İstanbul-Hatıralar ve Şehir-/Orhan Pamuk
5-İçinde ‘Milas’ Geçen Kitaplar (11) / Önder Gazetesi
6-Kapalı Çarşının Romanı / Çelik Gulersoy
7-Oryantauzm ve Türkiye / Semra Germaney, Zeynep İnankur
8-Gravürlerden Fotoğraflara / M. Fatih Demirkan
9-Kapalıçarşı /Önder Küçük Erman- Kenan Mertan
10-Doğunun Cazibesi / Britanya Oryantalist Resmi
Kitabın adı: Gravürlerde Yaşayan Osmanlı
Kitabı yazan: Necla Aslan Sevin
Sayfa: 480
Basım tarihi: İlk basım 2006
Basım evi: Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayın
