MİLAS’IN TARİHİ EVLERİ İÇİN SORU DEĞİŞTİ: “Nasıl Korunacak?” Değil, “Ne Zaman Yok Olacak?”

Milas’ın Hisarbaşı Hocabedrettin Mahallesi, Karaca Hisarlı Sokak’ta yer alan bu tarihi ev de bir zamanlar hayatların yaşandığı, sokaklarında çocuk seslerinin yükseldiği yapılardan biri. Bugün ise diğer tarihi yapılar gibi zamana direniyor. Çatısı çöken, duvarları çatlayan, ahşapları çürüyen ve yangınlarla yok olan tarihi yapılar, her geçen gün biraz daha kayboluyor. Biz de bu haberle, yok olmaya yüz tutan bu evlerin çaresiz bekleyişinin bir kez daha sesi olmak ve henüz ayakta olanları kayıt altına almak istedik.

Binlerce yıllık geçmişiyle farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan Milas, yalnızca antik kentleri ve tarihi yapılarıyla değil, kent merkezindeki geleneksel evleriyle de önemli bir kültürel mirasa sahip.

Geleneksel Milas evleri; taş ve ahşabın bir arada kullanıldığı mimarileri, ahşap cumbaları, kapıları, pencereleri ve özellikle çatılarının üzerinde yükselen kendine özgü bacalarıyla kentin geçmiş yaşamından izler taşıyor.

BACALARIYLA BİLE BİR BAŞKA HİKÂYE ANLATIYORLAR

Milas’ın tarihi evlerinde ilk bakışta göze çarpan ayrıntılardan biri de bacaları.

Kimi zaman evin mimarisiyle bütünleşen, kimi zaman çatının üzerinde kendine özgü biçimiyle dikkat çeken bu bacalar, geleneksel yapı kültürünün önemli parçalarından biri olarak geçmişten bugüne ulaştı.

Milas evlerinin çatılarını süsleyen ve yörenin önemli mimari simgelerinden biri olan Milas bacaları, özel tasarımıyla rüzgâr ve yağmurun etkisini azaltacak şekilde inşa ediliyor. Ancak tarihi evlerin yıkılması, yangınlarla yok olması ve bakımsızlık nedeniyle kullanılamaz hale gelmesiyle birlikte, bu özgün bacalar da birer birer ortadan kalkıyor.

Bugün bazı sokaklarda, bir zamanlar yan yana sıralanan tarihi evlerin yerinde yeni beton yapılar yükselirken, bazı evlerden geriye ise yalnızca birkaç duvar ve yıkılmaya yüz tutmuş bir baca kalmış durumda.

KİMİ YANGINLA, KİMİ ZAMANA YENİLİYOR

Tarihi evlerin karşı karşıya olduğu en büyük tehditlerden biri yangınlar. Özellikle ahşap bölümleri bulunan ve uzun süre kullanılmayan yapılarda çıkan yangınlar, tarihi dokuda büyük tahribata neden oluyor.

Yangınların ardından bazı yapılar tamamen kullanılamaz hale gelirken, bu binaların zamanla yıkılmasının kaçınılmaz hale gelmesiyle birlikte Milas’ın geleneksel mimarisinden bir parça daha kayboluyor.

Bazı evler ise herhangi bir yangın yaşanmadan, yıllar süren bakımsızlık ve sahipsizlik nedeniyle kendiliğinden yıkılma noktasına geliyor.

SAHİPSİZ KALAN EVLER HER GEÇEN GÜN BİRAZ DAHA YOK OLUYOR

Çatısı çöken, ahşap bölümleri çürüyen, duvarları zarar gören ve uzun yıllardır kullanılmayan tarihi evler zamanla harabeye dönüşüyor.

Her geçen yıl biraz daha yıpranan bu yapılar, sonunda onarılması çok daha zor ve maliyetli hale geliyor.

Dışarıdan bakıldığında sessiz bir yapı gibi görünen bu evler aslında bugün birer çaresiz bekleyişin içinde. Zamana, yağmura, sıcağa, yangın riskine ve bakımsızlığa karşı ayakta kalmaya çalışan bu yapılar, kendilerini koruyacak bir el bekliyor.

KENT HAFIZASI SESSİZCE SİLİNİYOR

Bir tarihi ev yıkıldığında yalnızca bir bina ortadan kalkmıyor.

O evde yaşayan insanların hikâyeleri, o sokağın geçmişi, komşuluk ilişkileri, mimari ayrıntılar ve kentin günlük yaşamından izler de zamanla siliniyor.

Bugün birçok Milaslı için sıradan görünen bir kapı, bir pencere, bir cumba ya da çatıdaki bir baca, aslında kentin geçmişinden günümüze ulaşmış önemli bir ayrıntı.

Bir evin yıkılmasıyla birlikte bazen bir ailenin, bir sokağın hatta bir dönemin hikâyesi de yavaş yavaş unutuluyor.

YIKILMADAN ÖNCE KAYIT ALTINA ALIYORUZ

Tarihi evlerin geleceği konusunda zaman zaman kamuoyunda gündem oluşsa da henüz bu yapıların tamamının korunmasına yönelik somut ve kapsamlı bir adım bulunmuyor. Bakımsızlık ve sahipsizlik nedeniyle her geçen gün biraz daha yıpranan tarihi evler, zamanla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor.

Bu nedenle sürekli gündeme gelen ve bir gün yıkılma ya da tamamen yok olma ihtimali bulunan Milas’ın tarihi evlerini, en azından anılarda yaşayabilmeleri için kayıt altına alıyoruz.

Evlerin cephelerini, cumbalarını, kapılarını, pencerelerini, taş duvarlarını ve kendine özgü bacalarını fotoğraflayarak belgelemek; bugün hâlâ ayakta olan ancak yarın yerinde olmayabilecek bu yapıların gelecek kuşaklar tarafından da görülebilmesini amaçlıyoruz.

BU EVLERİN ÇARESİZ BEKLEYİŞİNE BİR KEZ DAHA SES OLMAK İSTİYORUZ

Bu haber yalnızca yıkılmak üzere olan birkaç eski binayı anlatmak için hazırlanmadı.

Milas’ın tarihi evlerinin sessiz, çaresiz ve sahipsiz bekleyişine bir kez daha ses olmak için hazırlandı.

Her gün önünden geçtiğimiz, belki de yıllardır aynı sokakta gördüğümüz bu evlerin bir bölümünün artık son dönemlerini yaşadığını unutmamak gerekiyor. Bugün ayakta duran bir ev, yarın bir yangın, bir yıkım ya da zamanın etkisiyle ortadan kalkabilir.

Bu nedenle henüz ayakta olan her tarihi evin belgelenmesi, fotoğraflanması ve kent hafızasında yerini alması büyük önem taşıyor.

Çünkü bazı evler için artık soru, “Nasıl korunacak?” olmaktan çıkıp, “Ne zaman yok olacak?” noktasına geliyor.

Biz de bu çalışma ile en azından kaybolmadan önce bu evlerin görüntülerini, mimari özelliklerini ve kentte bıraktıkları izleri kayıt altına almak; onların sessizliğini duyurmak istiyoruz.

Belki yarın o ev yerinde olmayacak. Belki çatısındaki baca artık gökyüzüne bakmayacak, ahşap kapısı bir daha açılmayacak, cumbasından sokağa bakan bir pencere kalmayacak. Ancak fotoğrafı, hikâyesi ve kent belleğindeki yeri kalacak.

Milas’ın tarihi evleri yok olmadan önce onları görmek, belgelemek ve kent hafızasına kazandırmak gerekiyor. Çünkü kaybolan yalnızca bir yapı değil; Milas’ın geçmişinden bir parça.